wtorek, 6 grudnia
facebook
google

Podatki dochodowe z działalności w Polsce

W polskim systemie podatkowym podstawowym obciążeniem dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą są: podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT), podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) oraz podatek od towarów i usług (VAT). Nie są to jedyne obowiązkowe dla przedsiębiorców podatki. Jednak z uwagi na politykę podatkową odgrywają w działalności gospodarczej największą rolę. Przedmiotem dyskusji pozostaje opodatkowanie dochodów z działalności gospodarczej i propozycja ich ujednolicenia.

Zasady opodatkowania przedsiębiorców podatkami CIT i PIT są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, m.in. od formy prawnej, w jakiej działa przedsiębiorca, przedmiotu i rozmiaru prowadzonej przez niego działalności, wysokości osiąganych przychodów, jak również - w pewnym zakresie - od jego własnej woli.

Forma prowadzonej działalności gospodarczej wskazywać będzie na to, czy dany podmiot zostanie opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też podatkiem dochodowym od osób prawnych. Przedsiębiorcy prowadzący indywidualną działalność gospodarczą, przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, którzy są wspólnikami spółki cywilnej lub zrzeszają się w osobowe spółki handlowe, będą podlegali opodatkowaniu dochodów pochodzących z tej działalności podatkiem dochodowym od osób fizycznych bądź na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast dochody przedsiębiorców działających w formie spółek z o.o. lub spółek akcyjnych oraz dochody osiągane z prowadzenia działalności gospodarczej przez spółdzielnie, fundacje i stowarzyszenia opodatkowane będą na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jeśli działalność gospodarczą prowadzi spółka niemająca osobowości prawnej, przychody wspólnika, choćby sam nie był przedsiębiorcą, uznaje się za przychody z działalności gospodarczej. [1]

Podatek dochodowy od osób prawnych

Podatek dochodowy od osób prawnych (ang. CIT - Corporate Income Tax - podatek od dochodów spółek, przedsiębiorstw) - jest podatkiem bezpośrednim, obciążającym dochody uzyskiwane przez osoby prawne. Podstawowym aktem prawnym, który reguluje podatek CIT, jest ustawa z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych.

Podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych są wszelkie osoby prawne, spółki kapitałowe w organizacji, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (z wyjątkiem spółek niemających osobowości prawnej, chyba że mają siedzibę lub zarząd w innym państwie i zgodnie z przepisami prawa podatkowego danego państwa są traktowane jak osoby prawne i podlegają w tym państwa opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania), podatkowe grupy kapitałowe (czyli grupy co najmniej dwóch spółek prawa handlowego mających osobowość prawną, które pozostają w związkach kapitałowych).

Podmioty zwolnione z podatku:

  • Skarb Państwa
  • Narodowy Bank Polski
  • fundusze celowe utworzone na podstawie odrębnych ustaw
  • przedsiębiorstwa międzynarodowe i inne jednostki gospodarcze utworzone przez organ administracji państwowej wspólnie z innymi państwami na podstawie porozumienia lub umowy, chyba że porozumienia te lub umowy stanowią inaczej
  • jednostki samorządu terytorialnego w zakresie dochodów określonych w przepisach ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
  • Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Agencje Rynku Rolnego
  • fundusze inwestycyjne działające na podstawie odrębnych ustaw
  • fundusze emerytalne utworzone na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych
  • Zakład Ubezpieczeń Społecznych
  • Agencje Nieruchomości Rolnych

 

W krajach OECD stawki podatku CIT wahają się od 12,5% w Irlandii, do 40% w Belgii. W Polsce po raz pierwszy podatek został wprowadzony ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. Obecnie stosuje się podatek CIT w formie podatku liniowego, ze stawką 19%. Stawka ta utrzymuje się począwszy od 2004 r. w latach wcześniejszych wynosiła ona:

  • 2004 -2011: 19 proc.
  • 2003: 27 proc.
  • 2002: 28 proc.
  • 2001: 28 proc.
  • 2000: 30 proc.
  • 1999: 34 proc.
  • 1998: 36 proc.

W przypadku podatku dochodowego od osób prawnych, przedsiębiorcy rozliczający się z podatku CIT zapłacili w roku 2004 średnio najmniej od 1992 r., czyli od czasu, gdy podatek ten został wprowadzony - wynika z statystyk Ministerstwa Finansów. W 2004 r. podatek CIT, który płacą przede wszystkim duże firmy, został obniżony z 27 do 19 proc. (?) Przeciętny przedsiębiorca, który rozlicza się z podatku CIT, zapłacił w 2004 r. 325 197 zł. Rok wcześniej ta kwota wynosiła 327 918 zł. (...) Obniżka stawki podatkowej w 2004 r. nie spowodowała spadku dochodów budżetowych. Do budżetu państwa i samorządów wpłynęło z podatku CIT za 2004 r. w sumie 16 915,5 mln zł (w 2003 r. było to 16 651 mln zł).[2]

Podatnicy są zobowiązani do wpłacania miesięcznych zaliczek na podatek. Mają jednak możliwość wyboru formy wpłacania zaliczek: w rachunku narastającym albo w formie uproszczonej w równej wysokości uzależnionej od podatku należnego wykazanego we wcześniejszych latach podatkowych. Istnieje również obowiązek dokonywania rocznego rozliczenia podatku po zakończeniu roku podatkowego. Ustawa przewiduje też 50% stawkę sankcyjną w przypadku zaniżenia przez podmioty powiązane wysokości zobowiązania podatkowego. Rozliczenie podatku następuje po zakończeniu roku podatkowego.


Podatek dochodowy od osób fizycznych

Podatek dochodowy od osób fizycznych (ang. PIT - Personal Income Tax, czyli podatek od dochodów osobistych) to podatek bezpośredni, obejmujący dochody uzyskiwane przez osoby fizyczne. Podatek dochodowy od osób fizycznych w Polsce uregulowany jest ustawą z dnia 26 lipca 1991 r. z późn. zm. Ponadto, prawa i obowiązki podatnika tego podatku wynikają z szeregu postanowień Konstytucji RP, wielu ustaw i ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz rozporządzeń wykonawczych. Polska ustawa o podatku dochodowym od 2000 roku była nowelizowana 133 razy.

Podatnicy osiągający dochody z działalności gospodarczej, również jak osoby prawne, są obowiązani bez wezwania wpłacać w ciągu roku podatkowego miesięczne zaliczki na podatek dochodowy. W celu ustalenia kwot zaliczek, przedsiębiorcy powinni prowadzić rzetelną i kompletną dokumentację w postaci książki przychodów i rozchodów, bądź też pełnych ksiąg rachunkowych.

Przychody pochodzące z działalności gospodarczej mogą podlegać, w zależności od woli przedsiębiorcy, bądź ogólnym zasadom opodatkowania według stawek wzrastających w zależności od wysokości osiągniętego dochodu w danym roku podatkowym, bądź też opodatkowaniu według liniowej stawki podatku, wynoszącej aktualnie 19% podstawy opodatkowania.

Ze względu na krytykę, z jaką spotykają się skomplikowane zasady i procedury prawa podatkowego, dużą popularność zyskują wszelkie uproszczone formy opodatkowania, których, wbrew pozorom, nie brakuje. W szczególności dotyczą one osób fizycznych, które dopiero rozpoczynają swoją działalność gospodarczą, a także tych podatników, których działalność gospodarcza nie ma jeszcze dużych rozmiarów. Skorzystanie z uproszczonych form opodatkowania może przekonać wiele osób do decyzji o założeniu własnej firmy.

Uproszczenia dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą wprowadza w szczególności ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (dalej mowa o ryczałcie). Osoby fizyczne osiągające przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, mogą opłacać zryczałtowany podatek dochodowy w formie:

  1. karty podatkowej,
  2. ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Z formy opodatkowania według karty podatkowej, mogą korzystać jedynie podmioty wymienione przez ustawę w odpowiednim załączniku (jest to głównie działalność usługowa lub wytwórczo-usługowa). Ponadto, trzeba spełnić jeszcze dodatkowe warunki, takie jak:

  • nieprzekroczenie określonego limitu zatrudnienia pracowników najemnych,
  • nieprowadzenie innej pozarolniczej działalności gospodarczej,
  • nieprowadzenie działalności w tym samym zakresie co małżonek podatnika.

Podatek jest płacony miesięcznie według stawek kwotowych wynikających z tabel stanowiących załącznik do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Wysokość miesięcznych stawek karty podatkowej uzależniona jest od rodzaju wykonywanej działalności, miejsca jej wykonywania oraz liczby zatrudnionych pracowników. Dlatego podatnicy prowadzący działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej są zwolnieni od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych czy wpłacania zaliczek. Obowiązani są jedynie do prowadzenia książki ewidencji zatrudnienia. Podatek dochodowy w formie karty podatkowej wynikający z decyzji uwzględniającej wniosek podatnika o zastosowanie karty podatkowej obniża się o kwotę składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne. Płacony jest on bez wezwania w terminach miesięcznych na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Naruszenie warunków, na których przyznano prawo do opodatkowania w formie karty podatkowej, powoduje wygaśnięcie decyzji o wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej i opodatkowanie podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych.

Przejście na kartę podatkową jest możliwe po otrzymaniu stosownej decyzji z urzędu skarbowego. Zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej mogą płacić:

  • osoby fizyczne,
  • spółki cywilne osób fizycznych,

spełniające ustawowe warunki uprawniające do skorzystania z tej formy opodatkowania.

Prawo do opłacania podatku dochodowego w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych przysługuje osobom fizycznym prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą. Ustawodawca stawia jednak podatnikowi cały szereg warunków, aby korzystać z tej formy opodatkowania, m.in.:

  • rozpoczynają działalność lub ich przychody z danej działalności w roku poprzedzającym rok podatkowy nie przekraczają 150 000 euro, ponadto nie opłacają podatku w formie karty podatkowej,
  • nie prowadzenie działalności określonej przez ustawę takiej, jak: apteki, lombardy, wykonywanie wolnego zawodu innego niż określonego w ustawie, np. w zakresie pośrednictwa finansowego, usług prawniczych, rachunkowo-księgowych, detektywistycznych i ochroniarskich, itp.

Stawki podatku płaconego w systemie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, wynoszą natomiast odpowiednio: 20%, 17%, 8,5%, 5,5% i 3% przychodów z określonej działalności. Dla ustalenia przychodu podatnicy zobowiązani zostali do prowadzenia ewidencji przychodu odrębnie za każdy rok podatkowy, a ponadto wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także przechowywania dowodów zakupu towarów.

Podatnikom płacącym podatek w tej formie, przysługuje prawo pomniejszania przychodu ewidencjonowanego z tytułu spłaty odsetek od komercyjnych kredytów mieszkaniowych na nowe budownictwo czy z tytułu darowizn na rzecz organizacji pożytku publicznego oraz na cele kultu religijnego, prawo do odliczenia m.in.: składek na ubezpieczenie zdrowotne, 1% ryczałtu w przypadku wpłat na rzecz organizacji pożytku publicznego, na remont i modernizację zasobów mieszkaniowych w ramach limitu obowiązującego na lata 2003-2005.

Podatnicy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych są zobowiązani do samoobliczenia należnego świadczenia podatkowego, obliczania ryczałtu w okresach miesięcznych i złożenia zeznania rocznego w terminie do 31 stycznia następnego roku. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych wynikający z zeznania jest podatkiem należnym za dany rok podatkowy, chyba że naczelnik urzędu skarbowego wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku.

W razie nieprowadzenia ewidencji lub prowadzenia ewidencji bez zachowania warunków do uznania jej za dowód w postępowaniu podatkowym, organ podatkowy określa przychód na podstawie innych niż ewidencja dowodów lub w drodze oszacowania, opodatkowując tak określony przychód sankcyjną stawką podatkową w wysokości pięciokrotności stawki właściwej dla danej działalności, jednak nie większą niż 75% przychodu.

Przedstawione zróżnicowanie stwarza niejednolity system podatkowy, który eliminuje podstawowa zasadę systemu podatkowego, czyli brak sprawiedliwości i nieuchronności opodatkowania. Dając wybór podatnikom Państwo umożliwia podmiotom gospodarczym korzystanie ze zmniejszonych wpłat podatkowych lub żonglowania możliwościami rozliczeniowymi najkorzystniejszymi dla podatnika, np. karta podatkowa versus zasady ogólne czy pełna księgowość.



[1] A. Kowalczyk, Opodatkowanie działalności gospodarczej, Poradnik Gazety Prawnej, 2007/08

[2] Paweł Bajer ?Podatkowy przeglądu prasy? przygotowany przez PricewaterhouseCoopers http://www.twoja-firma.pl/wiadomosc/10908,coraz-mniejsze-wplywy-z-podatku-cit.html

© 2012 msp-24