niedziela, 21 grudnia
facebook
google

Sądowa kontrola administracji

Sądowa kontrola administracji publicznej w Polsce sprawowana jest przez sądy administracyjne, sądy powszechne i trybunały. Orzeczenia sądów modyfikują czynności prawne administracji poprzez ich całkowitą zmianę lub uchylenie.

Kontrola administracji powinna obejmować:

•    sądową kontrolę decyzji administracyjnych,
•    sądową kontrolę aktów normatywnych,
•    kontrolę umownej działalności organów administracyjnych.

Postępowanie jest formą kontroli organów państwa określonych przepisami prawa. Sądy powinny być niezależne tak od władzy ustawodawczej, jak i wykonawczej. Kontrola administracyjna dokonywana jest przez sąd w szczegółowej procedurze, w określonym postępowaniu sądowym.

Sądowa kontrola administracji może odbywać się w trzech różnych modelach:

Model anglosaski – kontrola jest sprawowana przez sądy powszechne; prawo precedensowe (common law) nie wypracowało specjalnych sądów administracyjnych zajmujących się tylko problematyką administracji.

Model kontynentalny – kontrola jest sprawowana przez szczególny rodzaj sądów wyodrębnionych z sądownictwa powszechnego, jakimi są sądy administracyjne. Wyposażone są w szczególną własność rzeczową, tj. powołane są do kontroli administracji. Taki system obowiązuje m. in. w Niemczech.

Model mieszany – istnieją sądy administracyjne, które co do zasady są powołane do kontrolowania administracji, ale z różnych względów obowiązek ten przenoszony jest na sądy powszechne. W Polsce, od 1 września 1980 r., obowiązuje typ mieszany z Naczelnym Sądem Administracyjnym, jako ostateczną instancją odwoławczą. Sądami administracyjnymi w Polsce są Naczelny Sąd Administracyjny oraz Wojewódzkie Sądy Administracyjne.

Orzeczenie reformatoryjne

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych, rozpoznawane są w pierwszej instancji przez wojewódzkie sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje zaś kontrolę nad tym, w jaki sposób działają Wojewódzkie Sądy Administracyjne w zakresie orzecznictwa i wyjaśnia przepisy prawne, które były przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie tychże sądów. Podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie zagadnień prawnych, które budzą wątpliwości w konkretnej sprawie administracyjnej. Wojewódzkie Sądy Administracyjne rozpoznają zaś wszystkie sprawy sądowo-administracyjne oprócz tych, które zastrzeżone są dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dla sądów administracyjnych ustawodawca przewidział możliwość merytorycznego rozstrzygania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. W art. 188 jest mowa, że: „(…) jeśli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na przebieg sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.” Przepis ten, jest pewnego rodzaju kompromisem między systemem kasacyjnym, a reformatoryjnym. Wydanie orzeczenia reformatoryjnego ma dla Naczelnego Sądu Administracyjnego charakter fakultatywny, tzn., że NSA może, ale nie koniecznie musi, z tej możliwości skorzystać.

Możliwość wydania orzeczenia reformatoryjnego nie zależy od wniosku skarżącego w danej sprawie, jeśli nawet w skardze znajdowały się zarzuty dotyczące zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, to i tak w istocie nie będą one brane pod uwagę. W sądownictwie anglosaskim wyroki reformatoryjne wydawane są przez sądy powszechne, istnieje więc możliwość całkowitej zmiany kwalifikacji wyroku wydanego przez sąd niższej instancji.

 

 

 

© 2012 msp-24