wtorek, 6 grudnia
facebook
google

Wpływ prawa na działalność gospodarczą

Bez wątpienia jakość prawa ma ogromny wpływ na prowadzenie działalności gospodarczej. W literaturze przedmiotu można obecnie wyróżnić dwa stanowiska. Pierwsze z nich wywodzi się z ideologii socjalistycznej i uznaje, że prowadzenie jakiejkolwiek działalności przynoszącej dochód powinno być oparte na określonych przepisach prawa. W realnym życiu gospodarczym prowadzi to do dużej władzy ustawodawstwa gospodarczego i znaczącej roli prawa - regulatora stosunków społecznych. Alternatywne założenia oparte są na podejściu do prawa, jako środka mającego pozytywnie oddziaływać na stosunki gospodarcze tylko wówczas, gdy zagrożone są ogólne zasady współżycia między jednostkami lub podmiotami gospodarczymi. W ujęciu tym państwo i prawo jest „nocnym stróżem”, który stara się nie przeszkadzać w podejmowaniu inicjatyw gospodarczych i społecznych, a interweniuje tylko wówczas, gdy jest to niezbędne. 

Wpływ prawa na kształtowanie się procesów gospodarczych jest zagadnieniem bardzo złożonym i zależy od wielu różnych czynników. Prawo rozumie się, jako system kształtowania i regulowania kontaktów między osobami fizycznymi i gospodarczymi. Prawo w tym sensie charakteryzuje się łatwością w osiąganiu konkretnych efektów. Wynika to przede wszystkim z tego, że organ stanowiący prawo czyni to niewielkim nakładem sił i nie zastanawia się nad realnymi skutkami konkretnych przepisów dla funkcjonowania gospodarki. W efekcie adresat, do którego kierowane są nowe przepisy może uchylać się od ich respektowania i realizowania. W takiej sytuacji trudno mówić o prawie, jako instrumencie oddziaływania na stosunki gospodarcze. Prawo nie wpływa na gospodarkę bezpośrednio, ale staje się realnym narzędziem wpływu tylko wówczas, jeśli jest uznawane i przestrzegane przez podmioty, dla których zostało opracowane. W związku z tymi spostrzeżeniami, warunkiem efektywności prawa jest właściwy przebieg jego wdrażania.

Metoda cywilistyczna i administracyjna

Organy prawodawcze winny z prawa, jako regulatora stosunków społeczno- gospodarczych, korzystać ze wstrzemięźliwością i umiarem, i wówczas wydawanie jakichkolwiek przepisów prawa da największe możliwe korzyści z gospodarczego punktu widzenia. Prawo gospodarcze nie może być tworzone w sposób taśmowy. Uznawanie prawa, jako „złotego środka” oddziałującego na procesy gospodarcze, prowadzi do nadmiaru przepisów, a to z kolei wywołuje chaos i wpływa na osłabianie ich skuteczności. Należy więc założyć, że wpływanie na gospodarkę za pomocą aktów normatywnych powinno mieć ograniczony i racjonalny zakres.

Opierając się właśnie na tych założeniach, które wyżej przedstawiono, należy teraz z tego punktu widzenia ocenić stan ustawodawstwa w naszym państwie. Organy rządowe, a także instytucje pozarządowe, rokrocznie sporządzają raporty o stanie i jakości prawa tworzonego w Polsce. Rada Legislacyjna przy Prezesie Rady Ministrów już w 1996 r. stwierdziła, że w polskim prawodawstwie tworzy się przepisy o charakterze kazuistycznym, co skutkuje koniecznością częstej ich nowelizacji. Rada podkreśliła, że istnieje zagrożenie spójności systemu prawnego poprzez inflację prawa.

W racjonalnie zbudowanym systemie prawnym, państwo oddziałując na gospodarkę wykorzystuje do tego celu środki jurystyczne następującego rodzaju:

- metodę cywilistyczną
- metodę administracyjną

Metoda cywilistyczna, zwana też metodą równoprawności stron, charakteryzuje się równorzędnym traktowaniem adresatów normy prawnej i subsydiarnym stosowaniem przymusu, jako środka zapobiegawczego. Metoda administracyjna natomiast jest oparta na zasadzie siły i podporządkowania organom władzy państwowej. Zgodnie z tymi założeniami działalność gospodarcza regulowana jest za pomocą nakazów administracyjnych. Adresaci normy prawnej nie są wiec tu partnerami występującymi na równych prawach, lecz podmiotami, które podlegają zasadzie podporządkowania.

Polska metoda

Obecnie w Polsce przeważa metoda administracyjna – organy państwowe wykorzystują przysługujące im środki, do kontrolowania i rewidowania podmiotów gospodarczych oraz osób fizycznych prowadzących działalność zarobkową. Polski pracodawca musi stale udowadniać, że jest uczciwy. W związku z tym zobowiązany jest do starania się o wydanie ogromnej ilości zaświadczeń, potwierdzających legalność prowadzonego biznesu. Kultura zaświadczeń, a nie oświadczeń, jest charakterystyczna dla systemu administracyjnego.

Normy bezwzględne i dyspozytywne

W krajach, w których panuje wolność gospodarcza przeważa metoda cywilistyczna. W jej ramach wyróżnia się normy bezwzględne – powszechnie obowiązujące i normy względne – dyspozytywne, czyli takie, gdzie norma postępowania nie jest sztywno określona przepisami prawa. Normy bezwzględne określają sztywno prawa i obowiązki stron w nawiązywaniu przez podmioty gospodarcze stosunków określonych w umowach. W tym wypadku niemożliwa jest dowolność w kształtowaniu przez strony treści zawieranej umowy. Posługując się więc przepisami bezwzględnie obowiązującymi ustawodawca z góry narzuca stronom zespół ustalonych norm i praw. W ten sposób rygor prawny, wypływający z zasad, w ramach norm bezwzględnie obowiązujących, może negatywnie wpłynąć na gospodarkę. Regulacja przepisów gospodarczych za pomocą norm bezwzględnych powinna mieć więc ograniczony charakter.

Zupełnie inna sytuacja ma miejsce przy regulowaniu zjawisk gospodarczych za pomocą norm dyspozytywnych. Wydając przepisy o takim charakterze prawodawca zakłada, że strony same porozumieją się, co do treści zawieranej umowy i jej charakteru. W praktyce, kontrahenci nie zmieniają zazwyczaj wzajemnie uregulowanych praw i obowiązków określonych w umowach względnie obowiązujących. Jest to spowodowane uznaniem prawidłowego systemu prawa i w ten sposób przyczynia się to do stabilizacji stosunków gospodarczych oraz wpływa na poszanowanie prawa przez ogół obywateli danego państwa.

Obecnie w Polsce praktyka stosowania norm względnie obowiązujących nie jest częstym zjawiskiem. Związane to jest z nadmiernym fiskalizmem struktur państwowych i niską kulturą tworzonego i stosowanego prawa. Wydaje się wiec zasadne wypracowanie takich narzędzi prawnych, które pozwoliłyby na wprowadzenie w bardziej powszechnym stopniu norm dyspozytywnych do prawa powszechnego, co uelastyczniłoby gospodarkę i wpłynęłoby pozytywnie na wzrost gospodarczy.

 

 

 

© 2012 msp-24